Έπου θεώ, Νόμω πείθου, Θεούς σέβου, Γονείς αίδου, Γνώθι μαθών, Ήττο υπό δικαίου, Ακούσας νόει, Σεαυτόν ίσθι, Γαμείν μέλλε, Καιρόν γνώθι, Φρόνει θνητά, Ξένος ών ίσθι, Εστίαν τίμα, Άρχε σεαυτού, Φίλοις βοήθει, Θυμού κράτει, Πρόνοιαν τίμα, Φρόνησιν άσκει, Όρκω μή χρώ, Φιλίαν αγάπα, Δόξαν δίωκε, Παιδείας αντέχου, Ψέγε μηδένα, Επαίνει αρετήν, Σοφίαν ζήλου, Καλόν εύ λέγε, Πράττε δίκαια, Ευγένειαν άσκει, Φίλους ευνόει, Εχθρούς αμύνου, Κακίας απέχου, Κοινός γίνου, Ελπίδα αίνει, Φυλακή πρόσεχε, Φθονεί μηδένι, Ευεργεσίας τίμα, Ο μέλλεις δός, Τέχνη χρώ, Υφορώ μηδένα, Λαβών αποδός, Ήθος δοκίμαζε, Σοφοίς χρώ, Έυχου δυνατά, Φόνου απέχου, Γνούς πράττε, Φιλόσοφος γίνου, Όσια κρίνε, Ευλόγει πάντας, Διαβολήν μίσει, Δόλον φοβού, Έχων χαρίζου, Υιούς παίδευε, Πάσιν αρμόζου, Ικέτας αίδου, Ύβριν μίσει, Όρα τό μέλλον, Χρόνου φείδου, Μηδέν άγαν, Μέτρον άριστον, Φίλω χαρίζου, Ίδια φύλαττε, Άκουε πάντα, Αλλοτρίων απέχου, Έυφημος ίσθι, Δικαίως κτώ, Αγαθούς τίμα, Κριτήν γνώθι, Γάμους κράτει, Τύχην νόμιζε, Εγγυήν φεύγε, Απλώς διαλέγου, Ομοίοις χρώ, Δαπανών άρχου, Κτώμενος ήδου, Αισχύνην σέβου, Χάριν εκτέλει, Ευτυχίαν εύχου, Τύχην στέργε, Εργάζου κτητά, Ακούων όρα, Παίς όν κόσμιος ίσθι, Γλώτταν ίσχε, Όνειδος έχθαιρε, Κρίνε δίκαια, Ύβριν αμύνου, Αιτίω παρόντα, Χρώ χρήμασιν, Λέγε ειδώς, Φθιμένους μή αδίκει, Αλύπος βίου, Ομίλει πράως, Φιλοφρόνει πάσιν, Ευγνώμων γίνου, Γυναικός άρχε, Ηδονής κραττείν, Υιοίς μη κατάρω, Σεαυτόν εύ ποίει, Ευπροσήγορος γίνου, Πίνων άρμοζε, Μελέτει τό πάν, Μή θρασύνου, Βουλεύου χρόνω, Πόνει μετ΄ ευκλείας, Πράττε συντόμως, Αποκρίνου έν καιρό, Έριν μίσει, Πρεσβύτης εύλογος, Ηβών εγκρατής, Ατυχούντι συνάχθου, Οφθαλμού κράτει, Ομόνοιαν δίωκε, Άρρητον κρύπτε, Τό κρατούν φοβού, φιλίαν φύλαττε, Καιρόν προσδέχου, Έχθρας διέλυε, Τό συμφέρον θηρώ, Ευφημίαν άσκει, Γήρας προσδέχου, Απέχθειαν φεύγε, Επί ρώμη μή καυχώ, Πλούτει δικαίως, Δόξαν μή λείπε, Κακίαν μίσει, Κινδύνευε φρονίμως, Πλούτω απίστει, Χρησμούς θαύμαζε, Απόντι μή μάχου, Μανθάνων μή κάμνε, Σεαυτόν αίδου, Ούς τρέφεις αγάπα, Μή άρχε υβρίζειν, Επαγγέλου μηδενί, Τελεύτα άλυπος, Πρεσβύτερον αίδου, Χαρίζου αβλαβώς, Νεώτερον δίδασκε, Τύχη μή πίστευε, Μή επί παντί λυπού, Επί νεκρώ μή γέλα, Εύ πάσχε ώς θνητός, Βίας μή έχου, Έξ ευγενών γέννα, Μέσος δίκαιος, Τώ βίω μή άχθου, Πέρας επιτελεί μή αποδειλιών, Φειδόμενος μή λείπε, Αδωροδόκητος δίκαζε, Προγόνους στεφάνου, Αμαρτάνων μετανόει, Πράττε αμετανοήτως, Θνήσκε υπέρ πατρίδος.

Δευτέρα, 9 Αυγούστου 2010

H συνεισφορά της ελληνικής γλώσσας στην αγγλική.


Τη συνεισφορά της ελληνικής γλώσσας στην αγγλική εξετάζει το πρωτότυπο λεξικό «It’ all greek indeed» του Βασίλη Θεοδώρου, μια νέα έκδοση του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού. Το ενδιαφέρον είναι ότι στον τόμο καταγράφονται και ορισμένες αγγλικές λέξεις που εκ πρώτης όψεως δύσκολα αποκαλύπτουν την ελληνική «καταγωγή» τους. Θα περίμενε κανείς ότι ένα τέτοιο έργο θα το υπέγραφε κάποιος γλωσσολόγος-φιλόλογος.


Κι όμως η έκδοση είναι καρπός της επίμονης έρευνας ενός παθιασμένου εραστή της ελληνικής γλώσσας, του Βασίλη Θεοδώρου, ο οποίος παράλληλα με τα επαγγελματικά καθήκοντά του ως ιατρός, συγκέντρωνε υπομονετικά ένα θησαυρό λέξεων και εκφράσεων. Η ενασχόλησή του με την ελληνική γλώσσα ξεκίνησε με τη συγγραφή βιβλίων με αντικείμενο την ιατρική ορολογία, την ετυμολογία της και τη μετάφρασή της στα αγγλικά.

Κάπως έτσι βρέθηκε να ακολουθεί τις απρόβλεπτες διαδρομές της ελληνικής γλώσσας όχι μόνο στην αγγλική αλλά και στις άλλες γλώσσες. Ο ίδιος σχολιάζει με χιούμορ στο naftemporiki.gr τη συνεισφορά της ελληνικής γλώσσας στον παγκόσμιο πολιτισμό: «Δεν ήμασταν προσεκτικοί όταν προσφέραμε αυτά τα γλωσσικά δάνεια, δεν συνυπογράψαμε κανένα μνημόνιο για να μας επιστρέψουν τα …δανεικά και βρισκόμαστε τώρα να χρωστάμε κι όχι να μας χρωστάνε. Κι όπως έχει πει ο διάσημος γάλλος σκηνοθέτης Ζαν Λυκ Γκοντάρ, η Ελλάδα δεν χρωστάει τίποτα στην Ευρώπη και τον κόσμο, μάλλον το αντίθετο συμβαίνει».

Η έκδοση χωρίζεται σε πέντε ενότητες: οι πρώτες τρεις αφορούν τις λέξεις-δάνεια της ελληνικής στην αγγλική γλώσσα, στις καθημερινές δραστηριότητες, στις επιστήμες και τις τέχνες. Το τέταρτο μέρος συγκεντρώνει εκφράσεις προερχόμενες από την ελληνική μυθολογία ενώ το τελευταίο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην Ελληνική Ιστορία, μια μεγάλη πηγή ρητών και μεταφορών με παγκόσμια εμβέλεια.

Ο παιγνιώδης τίτλος του λεξικού «It’ all greek ideed» παραπέμπει σε μια φράση με συναρπαστική ιστορία: «Κάνω ένα λογοπαίγνιο με την περιπαικτική ρήση των αγγλοσαξόνων ‘it’s all greek to me’ που τη χρησιμοποιούν όταν δεν καταλαβαίνουν κάτι . Θα λέγαμε ότι αντιστοιχεί στη δική μας έκφραση ‘μου φαίνονται κινέζικα’. Η προέλευση της αγγλικής φράσης έρχεται από τον Μεσαίωνα, όταν η Εκκλησία έτρεφε πραγματικό μίσος προς την ελληνική γλώσσα. Υπήρχε μάλιστα το σχετικό λατινικό ρητό ‘Graecum est non legitur’, ‘ελληνικά είναι αυτά, δεν διαβάζονται’. Έτσι διέδιδε η Εκκλησία για να μην έχουν οι άνθρωποι επαφή με την αρχαία ελληνική γραμματεία , επειδή τη θεωρούσε ειδωλολατρική και υποτίθεται ενάντια στον χριστιανισμό», υποστηρίζει ο Βασίλης Θεοδώρου.

Ο συγγραφέας ωστόσο αναγνωρίζει ότι σε αρκετές περιπτώσεις με όχημα τα λατινικά, τα ελληνικά επηρέασαν το λεξιλόγιο πολλών άλλων γλωσσών. «Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισαν και οι παθιασμένοι ελληνομαθείς μετά την Αναγέννηση και έως τον 19ο αιώνα. Λάτρευαν την ελληνική κουλτούρα, μάθαιναν αρχαία ελληνικά και αντλούσαν από εκεί στοιχεία για να συνθέσουν διάφορους όρους ή λέξεις . Αυτή η διαδικασία δανεισμού από τη γλώσσα μας συνεχίζεται ακόμη και σήμερα. Όταν η αγγλική δεν μπορεί να εκφράσει μια λέξη, καταφεύγουν στα ελληνικά.

Πρόσφατες λέξεις, μερικών δεκαετιών, το αποδεικνύουν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η λέξη ‘telegenic’, ‘τηλεγενής’ που αναφέρεται σε όσους εμφανίζονται ελκυστικοί στην τηλεόραση (κατά αντιστοιχία με το φωτογενής)», προσθέτει ο ίδιος. Μας δίνει ένα ακόμη παράδειγμα για τον γαλλικό πύραυλο «exocet». Η ρίζα του ονόματός του βρίσκεται σε μια ελληνική λέξη της ιχθυολογίας, το «εξώκοιτος». Η επιστήμη και οι τέχνες αποτελούν προνομιακό πεδίο της ελληνικής γλώσσας και σε τομείς όπως η ιατρική η συνεισφορά των ελληνικών φτάνει ακόμη και το 70%.

«Αναφέρομαι και σε λέξεις που δεν προδίδουν την προέλευσή τους, όπως για παράδειγμα στη λέξη ‘disaster’ (καταστροφή). Είναι ελληνικότατη και την ανακάλυψα σε γλωσσάριο της αστρονομίας. Αναλύεται στα συνθετικά της dis και aster (αστέρας). Οι αστρονόμοι τη χρησιμοποιούν για να περιγράψουν έναν αστέρα ή πλανήτη που έχει την τάση να συγκρούεται με άλλα ουράνια σώματα, με καταστροφικές συνέπειες», τονίζει ο συγγραφέας.

Ο ίδιος όμως βλέπει με ανησυχία την εξάπλωση των λεγόμενων «γκρίκλις» και την εισαγωγή στη γλώσσα μας πολλών αγγλικών όρων σχετιζόμενων κυρίως με την χρήση του υπολογιστή και του διαδικτύου: «Η γλώσσα μας είναι τόσο πλούσια ώστε κανονικά δεν θα έπρεπε να συναντάμε καμία δυσκολία να μεταφράσουμε στα ελληνικά μια ξένη λέξη. Υπάρχει πράγματι ένα έλλειμμα στην ορολογία στον τομέα της πληροφορικής και του διαδικτύου και θα έπρεπε όσοι ασχολούνται επιστημονικά με το αντικείμενο να το καλύψουν. Ασφαλώς υπάρχουν λύσεις: ο Μπαμπινιώτης πρότεινε την εξαιρετική λέξη διαδίκτυο για το internet».

Το λεξικό «It’ all greek indeed» είναι μια πρώτη ενδεικτική καταγραφή. «Ένα εξαντλητικό έργο θα χρειαζόταν μακροχρόνια επιστημονική δουλειά από μια ολόκληρη ομάδα», υπογραμμίζει ο Βασίλης Θεοδώρου. Αποτελεί ταυτόχρονα μια πρόταση προς την επιστημονική κοινότητα να ακολουθήσει το ίδιο μονοπάτι; «Θα πω πικρά πράγματα γιατί η Ακαδημία Αθηνών θα έπρεπε εδώ και δεκαετίες να κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Είναι δουλειά των θεσμών και της Πολιτείας να προσεγγίσει και να προβάλλει τέτοιου είδους ζητήματα», καταλήγει.

Πληροφορίες: Το Λεξικό «It’s all greek indeed» κυκλοφορεί από το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού.

Αναδημοσίευση από: www.naftemporiki.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια: